ƠN GỌI ĐỜI TU HÔM NAY: LỜI MỜI GỌI NHÌN LẠI VÀ CANH TÂN

Gìn giữ ơn gọi không chỉ là mong có thêm người bước vào nhà dòng, mà còn là giúp những người đang sống đời thánh hiến tìm thấy niềm vui, sự trưởng thành và lòng trung thành trong hành trình dâng hiến.

Có một thực tế đáng để suy ngẫm trong đời sống thánh hiến hôm nay: số người trẻ chọn bước vào đời tu dường như ngày càng thưa vắng, trong khi vẫn có những tu sĩ sau nhiều chục năm gắn bó, thậm chí khi tuổi đời đã xế chiều, quyết định rời khỏi hội dòng. Hai hiện tượng tưởng chừng khác nhau ấy gợi lên một câu hỏi chung: Các hội dòng cần làm gì để nuôi dưỡng những ơn gọi Chúa đã trao ban và giúp đời sống thánh hiến tiếp tục tỏa sáng vẻ đẹp Tin Mừng?

Mỗi người có một hành trình đức tin riêng. Không phải ai rời dòng cũng vì tổn thương hay bất mãn; cũng không thể từ một số trường hợp mà kết luận rằng đời sống thánh hiến đang khủng hoảng. Tuy nhiên, những cuộc ra đi sau nhiều năm gắn bó vẫn là dịp để các cộng đoàn thành tâm nhìn lại, lắng nghe và phân định. Bởi nếu chỉ quan tâm đến việc tìm kiếm người bước vào nhà dòng mà chưa quan tâm đủ đến việc chăm sóc những người đang sống trong nhà dòng, công cuộc cổ võ ơn gọi có thể chưa chạm đến những điều cốt yếu.

1. Người trẻ chưa dấn thân: Cần nhìn lại điều gì?

Khi nói đến tình trạng khan hiếm ơn gọi, người ta thường nhắc đến những thay đổi của xã hội, chủ nghĩa cá nhân, sức hấp dẫn của các lựa chọn nghề nghiệp và tâm lý ngại hy sinh. Những yếu tố ấy có thể góp phần giải thích thực trạng, nhưng chưa đủ để giúp chúng ta hiểu toàn diện vấn đề.

Người trẻ hôm nay vẫn có thể khao khát một cuộc đời có ý nghĩa, mong muốn sống cho những giá trị cao đẹp và dấn thân phục vụ tha nhân. Tuy nhiên, để nhận ra lời mời gọi của Chúa và can đảm đáp lại, họ cần được chứng kiến một đời tu có chiều sâu thiêng liêng, có niềm vui nội tâm, có tình huynh đệ chân thành và có khả năng giúp con người trưởng thành trong tự do.

Một lý tưởng cao đẹp sẽ khó được đón nhận nếu hình ảnh đời tu mà người trẻ cảm nhận chỉ gắn với bổn phận, kỷ luật, hy sinh và từ bỏ. Hy sinh là điều không thể thiếu trong đời thánh hiến, nhưng hy sinh Kitô giáo không đồng nghĩa với việc cam chịu mọi tổn thương hay bỏ qua những khó khăn cần được giải quyết. Hy sinh chỉ thực sự mang ý nghĩa Tin Mừng khi được sống trong tình yêu, tự do nội tâm và lòng trung thành với tiếng Chúa gọi.

Vì thế, bên cạnh việc giới thiệu vẻ đẹp của ơn gọi, các hội dòng cần để chính đời sống hằng ngày trở thành lời chứng. Một cộng đoàn biết cầu nguyện, yêu thương, tôn trọng sự khác biệt và quảng đại phục vụ sẽ giúp người trẻ nhận ra rằng đời thánh hiến không phải là sự từ bỏ vô nghĩa, nhưng là một cách sống trọn vẹn cho Thiên Chúa và tha nhân.

2. Sức sống của đời tu được nuôi dưỡng trong đời sống cộng đoàn

Đời sống cộng đoàn không chỉ được xây dựng bằng nội quy, lời khấn hay những công việc chung. Cộng đoàn còn được hình thành qua từng lời nói, cách ứng xử, những quyết định hằng ngày và thái độ mỗi người dành cho nhau.

Trong tiến trình ấy, người điều hành giữ một vai trò quan trọng. Một người lãnh đạo có tinh thần phục vụ không chỉ biết phân công công việc và duy trì kỷ luật, mà còn biết lắng nghe, đối thoại, giải thích những quyết định cần thiết và quan tâm đến hoàn cảnh cụ thể của từng thành viên. Quyền bính trong đời tu không nhằm khẳng định vị thế cá nhân, nhưng là trách nhiệm phục vụ sự hiệp thông, giúp mỗi người trưởng thành và cùng nhau trung thành với sứ mạng chung.

Khi việc điều hành thiếu đối thoại, những ý kiến khác biệt không được tiếp nhận hoặc những khó khăn chính đáng chưa có cơ hội được trình bày, một số tu sĩ có thể dần cảm thấy mình không được thấu hiểu. Nếu tình trạng ấy kéo dài, sự mệt mỏi không chỉ đến từ công việc, mà còn từ cảm giác cô đơn ngay trong chính cộng đoàn mình thuộc về.

Dĩ nhiên, sống cộng đoàn đòi hỏi mỗi người biết nhẫn nại, quảng đại, đón nhận những khác biệt và tôn trọng những quyết định hợp pháp của người có trách nhiệm. Nhưng nhẫn nại không có nghĩa là bỏ mặc những bất cập kéo dài; vâng phục cũng không loại trừ việc góp ý chân thành và đối thoại có trách nhiệm.

Một cộng đoàn trưởng thành không phải là cộng đoàn không có bất đồng, nhưng là cộng đoàn biết đối diện với bất đồng trong tinh thần bác ái, công bằng và tôn trọng sự thật. Sự hiệp nhất đích thực không chỉ hệ tại ở vẻ ngoài trật tự, mà còn được xây dựng qua khả năng lắng nghe, sửa sai và cùng nhau tìm kiếm điều tốt đẹp hơn.

3. Lắng nghe những người đang gặp khó khăn

Trong đời sống thánh hiến, có những khó khăn không dễ được bày tỏ. Có người mệt mỏi vì trách nhiệm kéo dài; có người gặp trở ngại trong các mối tương quan; có người cảm thấy chưa được ghi nhận; cũng có người mang trong lòng những tổn thương chưa tìm được cơ hội chữa lành.

Họ vẫn có thể tham dự Thánh lễ, đọc kinh, chu toàn công việc và thực hiện các bổn phận hằng ngày. Nhìn từ bên ngoài, mọi sự dường như vẫn bình thường. Nhưng sự hiện diện đầy đủ trong các sinh hoạt không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với bình an nội tâm. Một người vẫn có thể trung thành với công việc trong khi âm thầm đối diện với những câu hỏi sâu xa về hành trình dâng hiến của mình.

Khi một tu sĩ tìm đến người có trách nhiệm để trình bày khó khăn, điều họ cần trước hết là được lắng nghe cách nghiêm túc và được đối xử công tâm. Lắng nghe không có nghĩa là mặc nhiên đồng ý với mọi nhận định, nhưng là sẵn sàng tìm hiểu sự việc, kiểm chứng thông tin, xem xét các bên liên quan và tìm kiếm giải pháp phù hợp với sự thật cũng như tinh thần Tin Mừng.

Không phải mọi khó khăn đều có thể giải quyết ngay, cũng không phải mọi nhận định của một cá nhân đều phản ánh đầy đủ sự thật. Chính vì thế, đối thoại, phân định và lượng giá khách quan càng trở nên cần thiết. Khi một vấn đề được trình bày, điều quan trọng không phải là vội vàng quy kết hay bảo vệ quan điểm của mình, nhưng là cùng nhau tìm hiểu điều gì thực sự đang diễn ra và cần thay đổi những gì.

Một người lãnh đạo tốt không phải là người không bao giờ mắc sai lầm, mà là người đủ khiêm tốn để xem xét lại quyết định của mình, đủ can đảm để nhìn nhận những thiếu sót và đủ quảng đại để đặt lợi ích chung lên trên sự tự ái cá nhân.

Giữ im lặng chưa chắc đã giữ được sự hiệp nhất. Đôi khi, chỉ khi những vấn đề được nhìn nhận và giải quyết cách công tâm, sự tin tưởng và hiệp thông mới có cơ hội được phục hồi.

4. Gìn giữ ơn gọi là giúp mỗi người sống trọn vẹn ơn gọi

Khi một tu sĩ quyết định rời dòng, cộng đoàn có thể cảm thấy tiếc nuối, đau lòng và đặt ra nhiều câu hỏi. Những cảm xúc ấy dễ hiểu, nhất là khi người ra đi đã dành nhiều năm gắn bó với hội dòng. Tuy nhiên, thay vì chỉ tập trung vào quyết định cuối cùng, chúng ta cũng cần quan tâm đến hành trình đã dẫn đến quyết định ấy, trong sự tôn trọng tự do và hoàn cảnh riêng của mỗi người.

Việc một người rời dòng không tự động chứng minh rằng hội dòng đã thất bại. Ngược lại, việc một người ở lại cũng không đương nhiên có nghĩa là họ đang sống đời tu trong niềm vui và bình an. Mỗi trường hợp cần được nhìn nhận cách riêng biệt, với sự tôn trọng, kín đáo và tinh thần phân định.

Vì thế, mục tiêu của việc gìn giữ ơn gọi không thể chỉ là giảm số người rời dòng. Điều quan trọng hơn là giúp mỗi tu sĩ sống sự thánh hiến cách tự do, trưởng thành và trung tín trong tương quan với Thiên Chúa, với cộng đoàn và với sứ mạng đã lãnh nhận.

Điều ấy đòi hỏi các hội dòng quan tâm đến chất lượng đào tạo ban đầu cũng như đào tạo thường xuyên; tạo điều kiện để các thành viên phát triển đời sống thiêng liêng, nhân bản và khả năng sống tương quan; quan tâm đến sức khỏe thể lý, tinh thần; đồng thời xây dựng những phương thức đồng hành và giải quyết khó khăn phù hợp.

Cũng cần tạo nên một môi trường trong đó việc góp ý không bị mặc nhiên xem là chống đối, việc thừa nhận sai sót không bị coi là yếu đuối và việc tìm kiếm sự trợ giúp không trở thành điều đáng xấu hổ. Khi một tu sĩ gặp khủng hoảng, họ cần được đồng hành và phân định nghiêm túc, chứ không chỉ được nhắc nhở phải cố gắng, hy sinh và vâng phục nhiều hơn.

Lòng trung thành không chỉ được nuôi dưỡng bằng những lời nhắc nhở về bổn phận. Lòng trung thành còn cần được nâng đỡ bằng đời sống cầu nguyện, tình huynh đệ, sự công bằng, tinh thần trách nhiệm và niềm xác tín rằng những khó khăn của mỗi thành viên đều đáng được quan tâm.

5. Trở về với căn tính và đặc sủng để canh tân

Trước những thách đố của đời sống thánh hiến hôm nay, điều cần thiết không phải là tìm một nguyên nhân duy nhất hay quy trách nhiệm cho một cá nhân, một thế hệ hoặc một cơ cấu. Mỗi hội dòng có lịch sử, đặc sủng, hoàn cảnh và những thách đố riêng. Tuy nhiên, những biến động của đời sống thánh hiến có thể trở thành cơ hội để các cộng đoàn nhìn lại mình cách sâu sắc hơn.

Đời sống cầu nguyện có thực sự là trung tâm của mọi hoạt động không? Đặc sủng của hội dòng có được thể hiện sống động trong cách sống và cách phục vụ không? Việc đào tạo có giúp các thành viên trưởng thành về nhân bản, thiêng liêng và khả năng sống cộng đoàn không? Người điều hành có tạo điều kiện cho đối thoại và sự tham gia có trách nhiệm không? Những người đang gặp khó khăn có biết mình có thể tìm đến ai để được lắng nghe và đồng hành không?

Đó không phải là những câu hỏi nhằm kết án, nhưng là những câu hỏi cần thiết cho hành trình canh tân. Bởi đặc sủng không chỉ là gia sản được gìn giữ qua các thế hệ, mà còn là hồng ân cần được sống và làm cho sinh hoa trái trong hoàn cảnh cụ thể của thời đại.

Trở về với căn tính và đặc sủng không có nghĩa là phủ nhận những khó khăn hiện tại. Trái lại, đó là can đảm nhìn nhận thực tế dưới ánh sáng Tin Mừng, thanh luyện những gì cần thay đổi và làm mới những gì đang mất dần sức sống. Mỗi thành viên, từ người lãnh đạo đến từng tu sĩ, đều được mời gọi tự hỏi mình đã góp phần xây dựng cộng đoàn như thế nào.

Tuy nhiên, canh tân không chỉ là điều chỉnh cơ cấu hay phương pháp điều hành. Trước hết, đó là hành trình trở về với Chúa, làm mới tình yêu ban đầu và đào sâu xác tín về ơn gọi. Chính tương quan sống động với Thiên Chúa giúp người thánh hiến tìm lại ý nghĩa của những hy sinh, kiên trì trong thử thách và tiếp tục phục vụ với một con tim tự do.

Lời kết: Đừng chỉ hỏi vì sao người ta ra đi, hãy tự hỏi điều gì giúp người ta muốn ở lại

Người trẻ ít chọn đời tu và những tu sĩ rời dòng sau nhiều năm gắn bó là những hiện tượng cần được tìm hiểu cách thận trọng, bởi chúng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Không nên vội vàng kết luận rằng các hội dòng đang khủng hoảng chỉ vì một số trường hợp ra đi; nhưng cũng không nên xem những cuộc chia tay ấy là chuyện riêng tư hoàn toàn không liên quan đến đời sống chung.

Mỗi ơn gọi là một hồng ân, đồng thời cũng là một trách nhiệm. Người bước vào nhà dòng cần được đào tạo để trưởng thành, được đồng hành khi gặp thử thách và được nâng đỡ để sống trọn vẹn cam kết của mình. Cộng đoàn cũng cần không ngừng tự đổi mới để trở thành môi trường giúp mỗi người lớn lên trong tình yêu và lòng trung thành.

Có lẽ, trước khi đặt câu hỏi làm thế nào để có thêm nhiều ơn gọi, các hội dòng cũng cần dành thời gian nhìn lại cách mình đang chăm sóc những ơn gọi hiện có. Trước khi tiếc nuối những người đã rời đi, chúng ta cần can đảm tìm hiểu điều gì đã diễn ra trong hành trình của họ. Và trước khi mong người trẻ tin tưởng vào vẻ đẹp của đời thánh hiến, chính chúng ta cần làm cho vẻ đẹp ấy trở nên hữu hình qua đời sống mỗi ngày.

Một hội dòng có sức sống không chỉ là nơi có nhiều người bước vào, mà còn là nơi các thành viên được giúp lớn lên trong tình yêu, trưởng thành trong tự do, vững vàng trong đức tin và tìm thấy niềm vui khi hiến dâng cuộc đời cho Thiên Chúa và tha nhân.

Nếu những khó khăn hôm nay giúp chúng ta biết lắng nghe nhiều hơn, yêu thương đúng cách hơn, điều hành có trách nhiệm hơn và trở về sâu xa hơn với đặc sủng của mình, thì những khó khăn ấy cũng có thể trở thành cơ hội để đời sống thánh hiến được thanh luyện và canh tân.

Điều đáng sợ không phải là những câu hỏi khó được đặt ra, nhưng là khi chúng ta không còn muốn đặt câu hỏi; không phải là những giới hạn được nhận diện, nhưng là khi chúng ta không còn đủ can đảm để nhìn nhận và thay đổi.

Ước gì mỗi hội dòng không chỉ gìn giữ cơ cấu và truyền thống, mà còn biết gìn giữ ngọn lửa tình yêu đã làm nên ơn gọi; không chỉ mong người trẻ đến với đời tu, mà còn xây dựng những cộng đoàn nơi niềm vui dâng hiến được sống, được cảm nhận và được trao truyền.

Bình Yên, ngày 20 tháng 10 năm 2026